เขาว่ากันว่าม้า เป็นสัตว์ขี้เหงา จึงชอบอยู่รวมกันเป็นฝูง มีนิสัยสนใจสิ่งรอบตัว แต่ตื่นตระหนกง่าย ขี้ตกใจ ประสาทไว ธรรมชาติสร้างให้ม้ามีสรีระที่พร้อมสำหรับการวิ่ง ม้าเป็นสัตว์ที่รักเจ้าของและจำเจ้าของได้เป็นอย่างดี แต่ถึงอย่างนั้นม้าก็เป็นสัตว์ที่ต้องการอิสระเช่นเดียวกัน ม้าเป็นสัตว์ที่กลัวฝน ไม่ชอบอยู่ที่ชื้นแฉะ แต่ครั้งจะให้ตากแดดมากๆ ก็ไม่ชอบ เพราะ ม้าจะผอม ถ้าจะตากแดดควรตากตอนเช้า พอเที่ยงๆก็พาเข้าร่มหรือคอกจะทำให้ม้าสุขภาพดี

            ม้าเป็นสัตว์เลี้ยงง่าย กินอาหารทุกชนิด ทั้งหญ้าและผลไม้ต่างๆ รวมไปถึงข้าวเปลือก รำข้าว

            คนที่อยากจะหัดขี่ม้า ควรจะเรียนรู้ลักษณะอาการทั่วๆไปของม้าก่อน เพื่อเป็นการป้องกันอันตราย มีหลักสังเกตกันอยู่ เช่น ถ้าม้าแสดงอาการหูตั้งยกคอสูง ยืนนิ่ง แสดงว่ามันกำลังอยู่ในอันตรายหรือกำลังเห็นม้าอื่น แต่ถ้าม้าหูลู่ไปข้างหลัง ตาขวาง แสดงว่าไม่ให้เข้าใกล้หรืออาจวิ่งไล่เราได้ ต้องหลบอย่าเข้าใกล้หรือหาไม้ หรือแส้ไว้ป้องกันตัวเอง ถ้าหูลู่ลงราบ แสดงว่ากำลังโกรธหรือกลัว

            จมูกก็เป็นส่วนที่บอกพฤติกรรมและอารมณ์ของม้าเช่นเดียวกับใบหู ถ้าม้าทำจมูกย่นๆ และทำรูจมูกผายบานไปข้างหลัง แสดงว่ากำลังโกรธหรือรำคาญ ถ้าเชิดหน้าแล้วทำรูจมูกผายบาน เม้มปากแน่นสนิท แสดงว่าตื่นเต้นหวาดกลัว ท่าทีเผยอริมฝีปาก เปิดเผยจนเห็นเหงือก แสดงการตอบสนองต่อกลิ่นฉี่ของม้าตัวเมีย ถ้าทำจมูกยื่นๆยาวๆ คือ อ้อนวอนขอให้เลิกแล้วต่อกัน

            อย่าลืมสังเกตดู จะได้ขี่ม้ากันอย่างปลอดภัย ที่สำคัญ เผื่อการไม่ประมาท การเข้าหาม้าควรเข้าทางด้านหน้าของม้า หรือด้านข้างเพื่อป้องกันไม่ให้ม้าเตะและควรถือแส้ติดมือทุกครั้ง เมื่อยืนเทียบด้านข้างของม้าได้แล้ว ก่อนขึ้นขี่ควรตบหลังม้าก่อน เพื่อเตือนให้ม้ารู้ตัวว่าจะขึ้นขี่แล้ว รับรองว่าม้าเป็นสัตว์น่ารัก ไม่น่ากลัว ถ้าเราทำความรู้จักเขาให้ดี

            ***ข้อมูลบางส่วนจาก หนังสือภาพความรู้ ชุดสิบสองนักกษัตรไทย ของ นิตยสาร สารคดี และ เอกสารความรู้เกี่ยวกับม้าพันธุ์พื้นบ้าน ของ ชมรมอนุรักษ์ม้าพันธุ์พื้นบ้านสิรินธร ***